Miłosna, Zespół Stada Ogierów, Tereny Rekreacyjno Wypoczynkowe

Po­ło­że­nie:
Na po­łu­dnie od Kwi­dzyna, po wschod­niej stro­nie szosy Kwi­dzyn — Gru­dziądz. Ze wszyst­kich stron oto­czone la­sem, na pół­nocy tor ko­le­jowy, na wscho­dzie roz­le­gły plac spor­towy. Ze­spół Stada Ogie­rów za­ło­żony na rzu­cie re­gu­lar­nego pro­sto­kąta krót­szym bo­kiem przy­le­ga­ją­cego do szosy, na po­łu­dnia roz­ciąga się osie­dle miesz­ka­niowe na rzu­cie zbli­żo­nym do trój­kąta. Od pół­nocy i pół­noc­nego — za­chodu ze­spół za­bu­dowy oko­lony czę­ściowo kom­po­no­wa­nym par­kiem kra­jo­bra­zo­wym.

Okre­śle­nie obiektu/​funkcja:
Ze­spół stad­niny.

Przed 1945 ro­kiem:
Stad­nina Koni.

Historia/​Datowanie:
Jed­no­rodny ze­spół stad­niny po­wstał w la­tach 19071910 w okre­sie po­wo­jen­nym uzu­peł­niony za­bu­dową miesz­ka­niową do­sto­so­waną sty­lowo do ist­nie­ją­cej. Nie po­siada cech sty­lo­wych, jest jed­nak cał­ko­wi­cie jed­no­rodny.

Opis:
Układ prze­strzenny — ze­spół po­wstał we­dług prze­my­śla­nej kom­po­zy­cji, za­ło­żono go na pla­nie wy­dłu­żo­nego pro­sto­kąta krót­szym bo­kiem przy­le­ga­ją­cego do szosy Kwi­dzyn — Gru­dziądz, w cen­trum znaj­duje się roz­le­gły ma­neż z trzech stron oto­czony dłu­gimi bu­dyn­kami stajni, na za­chód od ze­społu go­spo­dar­czego zlo­ka­li­zo­wano (przy szo­sie) bu­dynki miesz­kalne z go­spo­dar­czymi, na­to­miast po­zo­stała za­bu­dowa miesz­ka­niowa roz­lo­ko­wana na ob­sza­rze zbli­żo­nym do trój­kąta, na po­łu­dniowy — wschód. Na pół­noc od ze­społu, oto­czony par­kiem, wznosi się bu­dy­nek obec­nego pen­sjo­natu „Mi­ło­sna” po­łą­czony z bu­dyn­kiem go­spo­dar­czym. Od strony szosy wznie­siono ogro­dze­nie z trzema bra­mami wjaz­do­wymi i furt­kami, zło­żone z mu­ro­wa­nych i tyn­ko­wa­nych słu­pów z ko­lami, furtki umiesz­czone w ar­ka­dach z dasz­kami po­kry­tymi da­chówką ce­ra­miczną. Bramy i furtki z ku­tych, me­ta­lo­wych prę­tów. Po­zo­stałe ogro­dze­nie współ­cze­sne z siatki me­ta­lo­wej.

Ko­mu­ni­ka­cja — ze­wnętrzną usta­na­wia szosa Kwi­dzyn — Gru­dziądz, we­wnętrzna: do ze­społu pro­wa­dzą trzy drogi wjaz­dowe od strony szosy: od pół­nocy jest to droga pro­wa­dząca do pen­sjo­natu, ko­lejna pro­wa­dzi do kry­tej ujeż­dżalni i roz­ga­łę­zia się na pół­noc w kie­runku obec­nego pen­sjo­natu, ko­lejna droga ogra­ni­cza ze­spół od po­łu­dnia i bie­gnie za tylną ele­wa­cją stajni ogra­ni­cza­ją­cej ma­neż od po­łu­dnia (drogi są rów­no­le­głe). Ostat­nia droga po­łu­dniowa prze­cina osie­dle miesz­ka­niowe i pro­wa­dzi do pół­nocno — wschod­niego frag­mentu ze­społu. Oprócz głów­nych dróg w ze­spole wy­stę­puje wiele krót­szych dróg ko­mu­ni­ka­cyj­nych, po­zwa­la­ją­cych na ruch pie­szy i ko­łowy zwią­zany z funk­cjo­no­wa­niem Stada i ży­ciem miesz­kań­ców osie­dla.
Zie­leń — naj­waż­niej­szym ukła­dem zie­leni wy­so­kiej w ze­spole jest park kra­jo­bra­zowy ota­cza­jący go od pół­nocy, utwo­rzony na ba­zie na­tu­ral­nego lasu mie­sza­nego. Duży kom­pleks le­śny wy­stę­puje po dru­giej stro­nie szosy Kwi­dzyn — Gru­dziądz. Poza par­kiem w ze­spole licz­nie wy­stę­pują na­sa­dze­nia wie­lo­ga­tun­kowe ak­cen­tu­jące aleje i ma­neż, ota­cza­jące bu­dy­nek ad­mi­ni­stra­cyjny. Oprócz drzew wy­stę­pują strzy­żone ży­wo­płoty i tra­wia­ste par­tery.
Za­bu­dowa — wszyst­kie bu­dynki w ze­spole są mu­ro­wane z ce­gły, tyn­ko­wane bądź wy­ko­nane w ce­gle li­co­wej, część z nich po­siada ele­menty ry­glowe (pod­da­sza, szczyty), na­kryte są man­sar­do­wymi, ła­ma­nymi da­chami z po­kry­ciem ce­ra­micz­nym — kar­piówka, da­chówka ko­ryt­kowa, ho­len­derka). Bu­dynki go­spo­dar­cze zwią­zane z po­szcze­gól­nymi do­mami miesz­kal­nymi na­kryte są da­chami na­czół­ko­wymi i wznie­sione są w kon­struk­cji ry­glo­wej, tyn­ko­wane w par­te­rze.
1. Pen­sjo­nat — bu­dy­nek par­te­rowy z użyt­ko­wym pod­da­szem, mu­ro­wany z ce­gły, tyn­ko­wany, co­kół w ce­gle li­co­wej, na­kryty man­sar­do­wym da­chem z licz­nymi fa­cjat­kami i wy­staw­kami, ma­low­ni­cza bryła uroz­ma­icona gan­kiem wej­ścio­wym na słu­pach i anek­sami przy wszyst­kich ele­wa­cjach. Okna pro­sto­kątne, za­głę­bione, w opa­skach tyn­ko­wych, sto­larka za­cho­wana, z drob­nym po­dzia­łem szcze­bli­no­wym. Za­cho­wany układ wnętrz z hal­lem za drzwiami wej­ścio­wymi, gdzie za­cho­wana mo­der­ni­styczna klatka scho­dowa. W po­miesz­cze­niach par­teru bel­kowe stropy na kro­kszty­nach, za­cho­wane dwa ko­minki mu­ro­wane z ce­gły. Bu­dyn­kowi to­wa­rzy­szą dwa za­bu­do­wa­nia go­spo­dar­cze.

2. Bu­dy­nek ad­mi­ni­stra­cyjno — miesz­kalny — par­te­rowy z użyt­ko­wym pod­da­szem, na­kryty man­sar­do­wym da­chem z fa­cjat­kami, wy­staw­kami i po­wie­kami w gór­nej po­łaci. Bryła uroz­ma­icona gan­kiem wej­ścio­wym z da­chem pul­pi­to­wym i we­randą od strony parku. Za­cho­wana sto­larka okienna i drzwiowa oraz ze­wnętrzne okien­nice. Układ wnę­trza dwu­trak­towy, za­cho­wany.
3. Kryta ujeż­dżal­nia — wznie­siona na pla­nie pro­sto­kąta z ry­za­li­tami na osi wzdłuż­nych ele­wa­cji, par­te­rowa z po­miesz­cze­niami na pod­da­szu, na­kryta man­sar­do­wym da­chem z po­wie­kami i sy­gna­turką na ka­le­nicy. Ele­wa­cje w ce­gle li­co­wej, czę­ściowo tyn­ko­wane, oszkar­po­wane, w ry­za­li­tach dwu­skrzy­dłowe wrota. Wnę­trze na­kryte po­zorną ko­lebką wspartą na pół­ko­li­stych drew­nia­nych kra­tow­ni­cach.
4. Staj­nia główna wznie­siona na rzu­cie wy­dłu­żo­nego pro­sto­kąta, na­kryta man­sar­do­wym da­chem z po­wie­kami i wy­staw­kami, dwiema sy­gna­tur­kami w na­roż­ni­kach na ka­le­nicy, sze­re­giem ko­mi­nów wen­ty­la­cyj­nych, oraz otwo­rami prze­ła­dun­ko­wymi w dol­nej po­łaci da­cho­wej. Na osi dwu­kon­dy­gna­cjowy ry­za­lit z bramą wjaz­dową, zwień­czony pół­ko­li­ście, na­kryty ob­łym da­chem. Mu­ro­wany z ce­gły li­co­wej, czę­ściowo tyn­ko­wany, ele­wa­cje wzdłużne ar­ty­ku­ło­wane sze­re­giem pół­ko­li­stych okie­nek umiesz­czo­nych bez­po­śred­nio pod wy­su­nię­tym oka­pem da­chu. W szczy­tach wy­so­kie, pół­ko­li­ście skle­pione bramy, sto­larka dwu­skrzy­dłowa z nad­świe­tlem. We wnę­trzu dwa rzędy bok­sów, któ­rych kon­struk­cja oparta na że­liw­nych, de­ko­ra­cyj­nych ko­lum­nach, za­cho­wane prze­su­wane drzwi do bok­sów.
Oprócz wy­mie­nio­nych wy­żej bu­dyn­ków w skład ze­społu wcho­dzą domy miesz­kalne z bu­dyn­kami go­spo­dar­czymi, wieża wo­do­cią­gowa z bu­dyn­kiem ko­mory sil­nika, bu­dy­nek daw­nego klubu i ka­syna — obec­nie miesz­kalny, kuź­nia, bu­dy­nek wagi i liczne bu­dynki go­spo­dar­cze zwią­zane z funk­cją ho­dow­laną Stada Ogie­rów.

War­to­ścio­wa­nie:
Nie­zwy­kłej war­to­ści prze­strzen­nej i ar­chi­tek­to­nicz­nej jed­no­rodny ze­spół o wy­bit­nym wa­lo­rze kra­jo­bra­zo­wym.

Wy­boru do­ko­nał Bo­gu­mił Wi­śniew­ski Główny Spe­cja­li­sta ds. Ochrony Za­byt­ków w Urzę­dzie Miej­skim w Kwi­dzy­nie, na pod­sta­wie: Kwi­dzyn — Ka­ta­log Za­byt­ków Ar­chi­tek­tury, Ma­ria Gaw­ry­luk, Da­riusz Bar­ton, 1996, oraz z tzw. Bia­łych Kart Obiektu. Fo­to­gra­fie z Gmin­nej Ewi­den­cji Za­byt­ków.