ul. Grudziądzka /​Piłsudskiego, Kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, obecnie Św. Trójcy

Po­ło­że­nie:
We cen­trum mia­sta, w po­łu­dnio­wej czę­ści przed­mie­ścia gru­dziądz­kiego, na trój­kąt­nej par­celi za­war­tej mię­dzy uli­cami Pił­sud­skiego (Grüns­strasse, 1 Maja), Gru­dziądzką (Grau­denz­strasse, Dzier­żyń­skiego) i ko­ścielną (Kir­chen­strasse). Te­ren przy­ko­ścielny wy­nie­siony w sto­sunku do po­ziomu ota­cza­ją­cych ulic, ogro­dzony par­ka­nem z be­to­no­wym co­ko­łem i słup­kami oraz że­liw­nymi przę­słami z furt­kami w na­roż­ni­kach od wschodu i przed głów­nym wej­ściem od za­chodu. Wzdłuż ogro­dze­nia od we­wnątrz na­sa­dze­nia sta­ro­drze­wia (lipy i klony), chod­niki z pły­tek be­to­no­wych, od za­chodu drew­niany kru­cy­fiks mi­syjny. Mo­nu­men­talna, dwu­wie­żowa syl­weta świą­tyni sta­nowi za­mknię­cie i do­mi­nantę ar­chi­tek­to­niczną wnę­trza urba­ni­stycz­nego ulicy Gru­dziądz­kiej.

Okre­śle­nie obiektu/​funkcja:
Ko­ściół pa­ra­fialny

Przed 1945 ro­kiem:
Ko­ściół pa­ra­fii ka­to­lic­kiej.

Historia/​Datowanie:
Wznie­siony w la­tach 18461858 ze skła­dek wier­nych, kon­se­kro­wany 26.11.1858 przez bi­skupa An­to­niego Fren­zla. Wznie­siony w stylu eklek­tycz­nym z ele­men­tami neo­ro­ma­ni­zmu i neo­go­tyku. Au­to­rem pro­jektu był Karl Fri­drich Schin­kel.

Opis:
Mo­nu­men­talna, orien­to­wana ba­zy­lika na­wią­zu­jąca głów­nym kor­pu­sem do ba­zy­liki wcze­sno­chrze­ści­jań­skiej z wy­so­kimi, strze­li­stymi wie­żami od wschodu. Ele­wa­cje z ce­gły li­co­wej z uży­ciem zen­drówki i kształ­tek ce­ra­micz­nych. Wznie­siona na pla­nie wy­dłu­żo­nego pro­sto­kąta, kor­pus główny trój­na­wowy, sied­mio­przę­słowy, od za­chodu na prze­dłu­że­niu naw bocz­nych pro­sto­kątne klatki scho­dowe, na prze­dłu­że­niu nawy głów­nej kruchta za­chod­nia zło­żona z trzech po­łą­czo­nych po­miesz­czeń, wej­ście w tria­dzie drzwi w głę­bo­kim, ostro­łu­ko­wym por­talu. Część wschod­nia z dwoma, kwa­dra­to­wymi w rzu­cie wie­żami z okrą­głymi przed­sion­kami w przy­zie­miu z wej­ściami na wyż­sze kon­dy­gna­cje, od wschodu przy­le­gają pię­cio­boczne aneksy za­kry­stii, pre­zbi­te­rium na osi głów­nej, po­łą­czone z po­łu­dniową za­kry­stią, dwu­czę­ściowe — środ­kowa kwa­dra­towa, wschod­nia wy­su­nięta, pię­cio­boczna. Co­kół bu­dowli dwu­stop­niowy, kor­pus ba­zy­li­kowy na­kryty dwu­spa­do­wym da­chem kry­tym bla­chą, nawy boczne znacz­nie niż­sze z da­chami pul­pi­to­wymi (bla­cha), od za­chodu ry­za­lit por­talu, na na­ro­żach ośmio­boczne ster­czyny ze stoż­ko­wa­tymi dasz­kami, od wschodu kor­pus za­mknięty kur­ty­nową ścianą z me­ta­lową at­tyką mię­dzy strze­li­stymi, czte­ro­kon­dy­gna­cjo­wymi wie­żami z na­mio­to­wymi heł­mami kry­tymi łup­kiem, z ma­łymi wy­staw­kami w gór­nej czę­ści, pod kwia­to­nem wień­czą­cym, wieże w gór­nej kon­dy­gna­cji opięte li­ze­nami wy­pro­wa­dzo­nymi po­nad okap ster­czy­nami z dasz­kami na­mio­to­wymi, pre­zbi­te­rium pię­cio­boczne, oszkar­po­wane usko­ko­wymi przy­po­rami ze ster­czy­nami po­łą­czo­nymi me­ta­lową at­tyką, na­kryte po­dob­nie jak niż­sze aneksy za­kry­stii, pię­cio­bocz­nymi dasz­kami na­mio­to­wymi. Więźba da­chowa kon­struk­cji drew­nia­nej, wie­sza­rowa, w wie­żach słu­powo-kro­kwiowa.

Wy­boru do­ko­nał Bo­gu­mił Wi­śniew­ski Główny Spe­cja­li­sta ds. Ochrony Za­byt­ków w Urzę­dzie Miej­skim w Kwi­dzy­nie, na pod­sta­wie: Kwi­dzyn — Ka­ta­log Za­byt­ków Ar­chi­tek­tury, Ma­ria Gaw­ry­luk, Da­riusz Bar­ton, 1996, oraz z tzw. Bia­łych Kart Obiektu. Fo­to­gra­fie z Gmin­nej Ewi­den­cji Za­byt­ków.