Władysław Gębik

Uro­dził się 14 czerwca 1900 r. w Szczy­rzycu, w po­wie­cie li­ma­now­skim na Pod­halu, w ro­dzi­nie chłop­skiej Jana Gę­bika i Anny z Trzóp­ków. Jego oj­ciec peł­nił funk­cje se­kre­ta­rza gminy. Ukoń­czył szkołę lu­dową przy klasz­to­rze cy­ster­sów, a na­stęp­nie kształ­cił się w gim­na­zjach w Kra­ko­wie, My­śle­ni­cach i Tar­no­wie. Eg­za­min doj­rza­ło­ści zło­żył w Gim­na­zjum św. Jacka w Kra­ko­wie. Na­stęp­nie roz­po­czął stu­dia rol­ni­cze na Uni­wer­sy­te­cie Ja­giel­loń­skim. Jako ochot­nik brał udział w woj­nie pol­sko-bol­sze­wic­kiej w 1920 r. Stu­dia ukoń­czył z ty­tu­łem in­ży­niera w 1924 r. Pra­cu­jąc kon­ty­nu­ował stu­dia na Uni­wer­sy­te­cie im. Adama Mic­kie­wi­cza w Po­zna­niu i w 1928 r. uzy­skał dy­plom na­uczy­ciela bio­lo­gii i che­mii szkół śred­nich, a w 1932 r. na pod­sta­wie pracy z za­kresu fer­men­tów bio­lo­gicz­nych – sto­pień dok­tora fi­lo­zo­fii. Wkrótce za­pro­po­no­wano mu przej­ście do pracy w oświa­cie pol­skiej w Niem­czech, a kon­kret­nie do nowo otwar­tego Gim­na­zjum Pol­skiego w By­to­miu. By uchro­nić mło­dzież pol­ską przed wy­na­ro­do­wie­niem już w gim­na­zjum by­tom­skim roz­po­czął pracę nad opra­co­wa­niem ta­kiego mo­delu wy­cho­waw­czego, który można by wy­ra­zić w sło­wach “Dla Pol­ski żyć, praw ludu pol­skiego bro­nić – o tym za­wsze pa­mię­taj, Po­laku, mą­dry przed szkodą”. Wkrótce przy­sta­pił do re­ali­zo­wa­nia swo­jego pro­gramu w Pol­skim Gim­na­zjum w Kwi­dzy­nie, bo­wiem co­raz więk­szy na­pływ mło­dzieży pol­skiej z ca­łych Nie­miec do By­to­mia skło­nił Zwią­zek Pol­skich To­wa­rzystw Szkol­nych do pod­ję­cia sta­rań o uru­cho­mie­nie dru­giej pol­skiej szkoły śred­niej dla chłop­ców, a na sie­dzibę no­wej szkoły wy­brano Kwi­dzyn w Pru­sach Wschod­nich. 1 kwiet­nia 1937 roku gim­na­zjum mo­gło przy­jąć pierw­szych uczniów, ale tak się nie stało. Do­piero za­mknię­cie dwóch nie­miec­kich gim­na­zjów w Gru­dzią­dzu i Byd­gosz­czy zmu­silo wla­dze nie­miec­kie do wy­da­nia ze­zwo­le­nia na otwar­cie pol­skiej szkoły śred­niej w Kwi­dzy­nie. 31 paź­dzier­nika 1937 Wła­dy­sław Gę­bik otrzy­mał kon­ce­sję na pro­wa­dze­nie pry­wat­nego za­kładu na­uko­wego z pol­skim ję­zy­kiem wy­kła­do­wym. 10 li­sto­pada 1937 roku od­było się uro­czy­ste otwar­cie dru­giego Pol­skiego Gim­na­zjum w Niem­czech.
25 sierp­nia 1939 r. wraz ze wszyst­kimi wy­kła­dow­cami i uczniami kwi­dzyń­skiego gim­na­zjum zo­stał aresz­to­wany i prze­wie­ziony do Ta­piau w Pru­sach Wschod­nich. Póź­niej wię­ziony był w obo­zach kon­cen­tra­cyj­nych w Grün­ho­fie, Ho­hen­bru­chu, Stut­tho­fie, Sach­sen­hau­sen i Gu­sen. Jego współ­więź­nio­wie w oświad­cze­niach nad­sy­ła­nych do szkoły pi­sali: “wszę­dzie, gdzie się zna­lazł da­wał do­wody po­stawy god­nej Po­laka I hu­ma­ni­sty. Opie­ko­wał się star­szymi, po­ma­gał słab­szym, or­ga­ni­zo­wał ruch oporu, a na­wet ży­cie kul­tu­ralne”. Po za­koń­cze­niu wojny, 15 li­sto­pada 1945 r. zo­stał na­czel­ni­kiem szkół śred­nich w Ku­ra­to­rium Okręgu Szkol­nego Ma­zur­skiego. Z jego ini­cja­tywy po­wsta­wały szkoły śred­nie w okręgu olsz­tyń­skim. W marcu 1946 r. współ­uczest­ni­czył w za­ło­że­niu w Olsz­ty­nie od­działu To­wa­rzy­stwa Te­atru i Mu­zyki Lu­do­wej. Te­atr miał pro­pa­go­wać folk­lor war­miń­ski i ma­zur­ski. Po­czy­na­jąc od 1946 r. Wła­dy­sław Gę­bik za­czął or­ga­ni­zo­wać w Olsz­ty­nie wo­je­wódz­kie prze­glądy ze­spo­łów ar­ty­stycz­nych w ra­mach Go­dów Wio­sen­nych. W 1948 r. Wła­dy­sław Gę­bik ob­jął sta­no­wi­sko in­spek­tora kul­tu­ralno-oświa­to­wego w fi­lii Spół­dzielni Wy­daw­ni­czo-Oświa­to­wej „Czy­tel­nik” w Olsz­ty­nie. Z jego ini­cja­tywy War­mię i Ma­zury za­częli od­wie­dzać li­te­raci z róż­nych ośrod­ków w kraju, np. Gu­staw Mor­ci­nek, Wła­dy­sław Rym­kie­wicz, Jan Brze­chwa, Ar­kady Fie­dler, Alina i Cze­sław Cent­kie­wi­czo­wie, Ja­nusz Me­is­sner, Mi­chał Ru­si­nek, Je­rzy Pu­tra­ment, Woj­ciech Żu­krow­ski, któ­rzy od­by­wali spo­tka­nia au­tor­skie w szko­łach, bi­blio­te­kach, świe­tli­cach i za­kła­dach pracy ca­łego wo­je­wódz­twa olsztyńskiego.W la­tach 19521957 r. pra­co­wał w Pań­stwo­wym In­sty­tu­cie Sztuki jako kie­row­nik Ze­społu Te­re­no­wego; zaj­mo­wał się zbie­ra­niem i opra­co­wy­wa­niem re­gio­nal­nego folk­loru. Miał też duże za­sługi przy po­wsta­wa­niu olsz­tyń­skiego śro­do­wi­ska li­te­rac­kiego. W grud­niu 1952 r. był współ­za­ło­ży­cie­lem „Słowa na War­mii i Ma­zu­rach”, re­gio­nal­nego do­datku do ga­zety „Słowo Po­wszechne”, a na­stęp­nie jego kie­row­ni­kiem li­te­rac­kim. W 1953 r. uczest­ni­czył w utwo­rze­niu olsz­tyń­skiego Klubu Li­te­rac­kiego, a w 1955 r. — Od­działu Związku Li­te­ra­tów Pol­skich i pracą jego kie­ro­wał po­cząt­kowo jako wi­ce­pre­zes, póź­niej jako pre­zes. Prze­wod­ni­czył także Klu­bowi Li­te­ra­tury Re­gio­nal­nej od chwili jego za­ło­że­nia. Dzia­łal­ność spo­łeczną roz­wi­jał w la­tach 19551958 jako radny i prze­wod­ni­czący Ko­mi­sji Kul­tury Wo­je­wódz­kiej Rady Na­ro­do­wej w Olsztynie.Był człon­kiem Rady Na­czel­nej i Rady Na­uko­wej To­wa­rzy­stwa Roz­woju Ziem Za­chod­nich. Czyn­nie uczest­ni­czył w pra­cach Pol­skiego To­wa­rzy­stwa Lu­do­znaw­czego jako współ­or­ga­ni­za­tor i pre­zes od­działu olsz­tyń­skiego. Na­le­żał także do Pol­skiego To­wa­rzy­stwa Hi­sto­rycz­nego i był człon­kiem Ośrodka Ba­dań Na­uko­wych im. Woj­cie­cha Kę­trzyń­skiego w Olsz­ty­nie. OBN nadał mu god­ność członka ho­no­ro­wego. Brał udział w se­sjach na­uko­wych i spo­tka­niach dzia­ła­czy ru­chu pol­skiego w Niem­czech z lat mię­dzy­wo­jen­nych, na któ­rych dzie­lił się swoją bo­gatą wie­dzą i wspo­mnie­niami z pracy oświa­towo-kul­tu­ral­nej. Jego Waż­niej­sze pu­bli­ka­cje to:
„Wiara oj­ców” (1934)
„Pol­skie gim­na­zjum w Kwi­dzy­nie” (1938)
XX lat Gim­na­zjum w Kwi­dzy­nie” (1957)
„O cie­śli co na de­skach wier­sze pi­sy­wał” (1958)
„Sprawy i lu­dzie spod znaku Ro­dła. W trzy­dzie­sto­le­cie szkoły pol­skiej na War­mii, Ma­zu­rach i Po­wi­ślu” (1959)
„Kwi­dzy­niacy.: Opo­wieść o mło­dzieży wal­czą­cej” (1965)
„Pol­skie pi­śmien­nic­two oraz krze­wi­ciele pol­sko­ści na War­mii i Ma­zu­rach” (1966)
„Bu­rzom dzie­jów nie dali się po­nieść” (1967)
„Chłopcy z Rze­czy­po­spo­li­tej Kwi­dzyń­skiej” (1968)
„Cza­ro­dziej­ski grosz. Baśń ma­zur­ska” (1969)
„Prawo i pięść” (1971)
„Z dia­błami na ty” (1972)
„O Mi­chale Len­gow­skim pie­śnia­rzu war­miń­skim. W setną rocz­nicę uro­dzin” (1973)
„Pod war­miń­skim nie­bem” (1974)
„Dla nas słońce nie za­cho­dzi” (1985)
Wła­dy­sław Gę­bik pu­bli­ko­wał także swoje utwory (wier­sze, ba­śnie, opo­wia­da­nia, tek­sty wi­do­wisk te­atral­nych) w wy­daw­nic­twach zbiorowych.Wiele szki­ców, roz­praw, ar­ty­ku­łów (zwłasz­cza na te­mat sztuki i li­te­ra­tury lu­do­wej) za­miesz­czał w cza­so­pi­smach re­gio­nal­nych i ogól­no­pol­skich.
Wła­dy­sław Gę­bik był wie­lo­krot­nie wy­róż­niany na­gród i li­te­rac­kimi i kul­tu­ral­nymi. Otrzy­mał m.in.: na­grodę im. Wło­dzi­mie­rza Pietrzaka,nagrodę im. Oskara Kol­berga, na­grodę re­gio­nalną im. Mi­chała Len­gow­skiego,
na­grodę Wo­je­wódz­kiej Rady Na­ro­do­wej w Olsz­ty­nie (dwukrotnie),nagrodę mie­sięcz­nika „War­mia i Ma­zury”.
Za za­sługi wło­żone w roz­wój oświaty pol­skiej w okre­sie mię­dzy­wo­jen­nym oraz w jej od­bu­dowę po przy­łą­cze­niu War­mii i Ma­zur do Pol­ski wła­dze pań­stwowe nadały Wła­dy­sła­wowi Gę­bi­kowi ty­tuł „Za­słu­żo­nego Na­uczy­ciela PRL”. Po­sia­dał wiele od­zna­czeń pań­stwo­wych, m.in.: Krzyż Ofi­cer­ski Or­deru Od­ro­dze­nia Pol­ski (1962), Od­znakę Za­słu­żony Dzia­łacz Kul­tury (1963), Me­dal Wol­no­ści i Zwy­cię­stwa (1967), Me­dal Ty­siąc­le­cia Pań­stwa Pol­skiego (1967), Krzyż Ko­man­dor­ski Or­deru Od­ro­dze­nia Pol­ski (1970). Zmarł w Kra­ko­wie 23 marca 1986 roku, po­cho­wany zo­stał w Szczy­rzycu.

Opra­co­wano na pod­sta­wie ar­ty­kułu J. Goli „Dr Wła­dy­sław Gę­bik — na­uczy­ciel, wię­zień obo­zów hi­tle­row­skich, pi­sarz i dzia­łacz spo­łeczny” umiesz­czo­nego w „60 lat Pol­skiego Gim­na­zjum” i wi­ki­pe­dii